چک‌لیست خرید اتوکلاو دست دوم
اتوکلاو تنها دستگاهی است که اگر خوب کار نکند، خطرش به بیمار می‌رسد. چک‌لیست من برای دیدن، تست و پرسیدن قبل از خرید اتوکلاو دست دوم.
محمدرضا قدوسی۹ دقیقه مطالعه
جواب کوتاه
اتوکلاو دست دوم را وقتی بخرید که بتوانید یک چرخه کامل را جلوی چشم خودتان ببینید. کلاس دستگاه (B، N یا S)، لاستیک درب، پمپ وکیوم، حسگرها و پرینت یا ثبت چرخه را بررسی کنید و بعد از خرید با اندیکاتور شیمیایی و بیولوژیک آن را تأیید کنید.
اتوکلاو (autoclave) با بقیه دستگاه‌های مطب فرق دارد. اگر کمپرسور بد کار کند، کار شما کند میشود. اگر اتوکلاو بد کار کند، ابزاری که فکر می‌کنید استریل است استریل نیست و خطرش به بیمار می‌رسد. برای همین من در خرید این دستگاه سخت‌گیرترم.
اگر هنوز تصویر کلی خرید کارکرده را ندارید، اول راهنمای خرید تجهیزات دندانپزشکی دست دوم را بخوانید. در این مقاله فقط روی اتوکلاو تمرکز می‌کنم و قدم‌به‌قدم می‌گویم چه چیزی را ببینید، چه چیزی را تست کنید و از فروشنده چه بپرسید.
اتوکلاو دست دوم قبل از هر چیز باید چه کلاسی باشد؟
کلاس دستگاه مهم‌ترین نکته است، چون تعیین می‌کند چه ابزاری را میتوانید در آن استریل کنید. سه کلاس رایج داریم: B، N و S. این تقسیم‌بندی در اتوکلاوهای کوچک رایج است و کلاس هر دستگاه روی برچسب یا دفترچه‌اش نوشته میشود.
کلاس B پمپ وکیوم دارد و هوا را پیش از ورود بخار از محفظه می‌کشد. به همین دلیل می‌تواند ابزار توخالی مثل هندپیس و ابزار بستهبندیشده را درست استریل کند. کلاس N وکیوم ندارد و برای ابزار ساده و بدون بسته‌بندی است. کلاس S بینِ این دو قرار می‌گیرد و دقیقاً چه چیزی را می‌پوشاند را سازنده تعیین می‌کند. پس برای کلاس S دفترچه دستگاه را بخوانید.
| کلاس | وکیوم دارد؟ | مناسب برای | نکته برای خریدار |
|---|---|---|---|
| B | بله | ابزار توخالی، متخلخل و بستهبندیشده | مناسب مطب دندانپزشکی، مخصوصاً هندپیس |
| S | معمولاً بله | بسته به اعلام سازنده | دفترچه را بخوانید |
| N | خیر | ابزار ساده، جامد و بدون بسته‌بندی | برای هندپیس و ابزار بستهبندیشده مناسب نیست |
من اگر جای شما بودم برای مطب دندانپزشکی سراغ کلاس B می‌رفتم، چون کار با هندپیس و ابزار توخالی روزمره است. اگر فروشنده می‌گوید کلاس B است، روی بدنه یا دفترچه دستگاه دنبال نوشته کلاس بگردید، نه فقط حرف فروشنده.
پیش از دیدن دستگاه، از فروشنده چه بپرسیم؟
چند سؤال ساده قبل از رفتن سراغ دستگاه، وقت شما را نجات می‌دهد. جواب‌ها هم به شما نشان می‌دهند فروشنده چقدر دستگاه را می‌شناسد.
- مدل، سازنده و سال ساخت چیست؟ سریال روی بدنه با حرف فروشنده می‌خواند؟
- از چه نوع آبی استفاده می‌شد؟ آب مقطر، یا آب معمولی؟
- آخرین سرویس کِی و توسط چه کسی انجام شده؟
- لاستیک درب، فیلتر و گرمکن چند وقت پیش عوض شده؟
- چرا می‌فروشد؟ دستگاه جدیدتر گرفته یا مشکل دارد؟
- دفترچه و کابل‌ها و سینی‌ها کامل است؟
دفترچه برای اتوکلاو اهمیت ویژه دارد، چون چرخه‌ها و زمان‌ها در آن آمده است. اگر دفترچه نیست، دست‌کم نام و مدل دقیق را بگیرید تا بتوانید از نماینده یا تکنسین بپرسید.
یک نکته درباره آب هم اضافه کنم. اتوکلاو باید با آب مقطر کار کند. آب معمولی رسوب می‌گذارد و محفظه و گرمکن را زود خراب می‌کند. اگر فروشنده با آب معمولی کار کرده، منتظر رسوب باشید.
بدنه و محفظه را چطور ببینیم؟
اول بدون روشن‌کردن، ظاهر دستگاه را وارسی کنید. بیشتر عیب‌های جدی از همین نگاه ساده پیدا میشود، بدون هیچ ابزاری.
داخل محفظه (chamber) را با چراغ ببینید. باید صاف و براق باشد. لکه‌های تیره، خوردگی، حفره یا رسوب سفت یعنی دستگاه بد نگهداری شده است. سینی‌ها و قفسه‌ها را هم ببینید: خم‌شدگی یا زنگ‌زدگی خوب نیست.
لاستیک درب (door gasket) را با دست لمس کنید. باید نرم و یکدست باشد. اگر ترک خورده، سفت یا شل شده، بخار نشت می‌کند و دستگاه به فشار درست نمی‌رسد. خوشبختانه این قطعه قابل تعویض است، ولی هزینه‌اش را در قیمت حساب کنید.
درب باید راحت قفل شود و بدون لقی بسته بماند. لولا و قفل‌ها را چند بار باز و بسته کنید. هر صدای عجیب یا سفتی غیرعادی را یادداشت کنید.
| قسمت | چه چیزی را می‌بینید | نشانه بد |
|---|---|---|
| محفظه | رنگ و سطح | لکه تیره، حفره، رسوب سفت |
| لاستیک درب | نرمی و یکدستی | ترک، سفتی، شلی |
| قفل و لولا | بازوبسته شدن | لقی یا سفتی |
| مخزن آب | تمیزی | رسوب، بوی بد |
| شلنگ و اتصالات | خشکی | نم، نشتی |
| بدنه و پایه | تمیزی و ثبات | ضربه، زنگ‌زدگی |
چرخه آزمایشی را چطور بگیریم؟
قبل از پرداخت پول، یک چرخه کامل را جلوی خودتان ببینید. من هیچ اتوکلاوی را بدون این کار نمیخرم.
دستگاه را با آب مقطر پر کنید، چند ابزار ساده بگذارید و چرخه را شروع کنید. دقت کنید که فشار و دما به مقدار مورد انتظار می‌رسند. دمای رایج چرخه‌های استریل 134 درجه و 121 درجه سانتی‌گراد است، ولی مقدار و زمان دقیق هر مدل در دفترچه‌اش آمده است.
در طول چرخه این موارد را رصد کنید:
- دستگاه بدون نشتی بخار از درب به فشار می‌رسد.
- در کلاس B، صدای پمپ وکیوم شنیده میشود و فشار منفی درست ساخته میشود.
- مراحل چرخه (وکیوم، گرمایش، نگه‌داشتن، خشک‌کردن) تا انتها پیش می‌روند.
- دستگاه در پایان بدون خطا خاموش میشود و درب باز میشود.
- ابزار خشک خارج میشود، نه خیس.
اگر دستگاه پرینتر یا حافظه ثبت چرخه دارد، گزارش چرخه را بگیرید و بررسی کنید که دما و فشار و زمان ثبت شده‌اند. ثبت چرخه در کنترل عفونت اهمیت دارد، چون سندی است که نشان می‌دهد استریل درست انجام شده.
یک نکته مهم: چرخه خوب‌بودن روی صفحه یعنی دستگاه فشار و دما می‌سازد، ولی هنوز استریل‌شدن واقعی ابزار را ثابت نمی‌کند. برای آن، آزمون‌های جداگانه لازم است که در بخش بعد می‌گویم.
آیا فقط تست ظاهری کافی است؟
نه. دیدن چرخه کامل شرط لازم است ولی کافی نیست. برای اطمینان از استریل‌شدن واقعی، از اندیکاتورها استفاده میشود.
اندیکاتور شیمیایی نوار یا برچسبی است که رنگش بعد از چرخه عوض میشود. اندیکاتور بیولوژیک (اسپور تست) قابل‌اعتمادترین روش است، چون با باکتری‌های مقاوم بررسی می‌کند چرخه واقعاً آنها را کشته یا نه. اتوکلاو کلاس B را معمولاً با آزمون ویژه‌ای برای نفوذ بخار (مثل Bowie-Dick) هم می‌سنجند.
من پیشنهاد می‌کنم بعد از خرید، قبل از اینکه دستگاه را به کار بگیرید، یک تکنسین مجاز آن را بررسی و در صورت لزوم اعتبارسنجی کند و یک اسپور تست بگیرد. پس خود را به آنچه روی صفحه دیدید دلخوش نکنید. اگر فروشنده اجازه می‌دهد قبل از پرداخت این کار انجام شود، عالی است.
چه قطعاتی بیشتر خراب می‌شوند و هزینه دارند؟
اتوکلاو چند قطعه حساس دارد که شناختنشان در چانه‌زنی کمک می‌کند. بدانید کدام قطعه عمر کوتاه‌تری دارد تا هزینه سرویس بعدی را از قبل در نظر بگیرید.
لاستیک درب مصرفی است و هر چند وقت یک‌بار عوض میشود. پمپ وکیوم در کلاس B گران‌ترین و حساس‌ترین قطعه است و صدای غیرعادی یا فشار ناپایدار نشانه مشکل آن است. گرمکن با رسوب زود می‌سوزد. حسگرهای دما و فشار اگر درست کار نکنند، دستگاه چرخه را با داده غلط پیش می‌برد. شیر اطمینان (safety valve) که فشار اضافه را خالی می‌کند، قطعه ایمنی است و نباید دستکاری شده باشد.
هیچ‌وقت دستگاهی نخرید که فروشنده می‌گوید «شیر اطمینانش را بسته‌ام تا فشار بالاتر برود» یا چیزی شبیه این. این یعنی دستگاه خطرناک است.
مزایا
- مبلغ پرداختی کمتر از اتوکلاو نو، مخصوصاً در کلاس B
- میتوانید جلوی چشم خودتان چرخه کامل را ببینید
- لاستیک و فیلتر قابل تعویض هستند و دستگاه با سرویس دوباره شبیه نو میشود
- مدل‌های قدیمی معروف قطعه و تکنسین آشنا دارند
معایب
- سابقه واقعی نگهداری و نوع آب مصرفی معمولاً معلوم نیست
- پمپ وکیوم و گرمکن در صورت خرابی هزینه سنگین دارند
- ضمانت و خدمات نماینده ندارد
- چون دستگاه مربوط به ایمنی بیمار است، یک اشتباه در خرید پیامد جدی دارد
کدام فروشنده و کدام آگهی مشکوک است؟
بعضی نشانه‌ها نباید نادیده گرفته شوند. اگر فروشنده سریال یا مدل را نمی‌گوید، اجازه دیدن چرخه کامل نمی‌دهد، یا می‌گوید «همین‌طوری ببر، کار می‌کند»، من خرید را رد می‌کنم. سریال‌هایی که پاک یا دستکاری شده‌اند، سابقه‌ای که هر بار به شکلی دیگر تعریف میشود و اصرار به پرداخت زودتر از دیدن دستگاه، هر کدام یک زنگ خطر است.
هم‌چنین مراقب دستگاه‌هایی باشید که بدون برچسب مشخصات هستند یا اطلاعات آنها با آنچه فروشنده گفته نمی‌خواند. اتوکلاو دستگاهی استاندارد است و باید مشخصات روی خودش باشد.
اگر مدل شما از چند سال پیش دیگر تولید نمی‌شود، از قبل بپرسید که قطعه و تکنسین پیدا میشود یا نه. اتوکلاوی که تعمیرکار ندارد، ارزان هم باشد ارزان نیست. برای جمع‌بندی اینکه اتوکلاو در سبد خرید کدام جا قرار می‌گیرد، میتوانید به تجهیزات دندانپزشکی دست دوم که ارزش خرید دارند سر بزنید.
جمع‌بندی چک‌لیست: قبل از پرداخت چه کنیم؟
این چک‌لیست خلاصه است. بیرون بروید، از فروشنده بخواهید و تیک بزنید.
| ردیف | کار | انجام شد؟ |
|---|---|---|
| 1 | کلاس، مدل و سریال را از روی دستگاه و دفترچه تأیید کنید | |
| 2 | سابقه سرویس و نوع آب را بپرسید | |
| 3 | محفظه، سینی و لاستیک درب را ببینید | |
| 4 | یک چرخه کامل را ببینید و گزارش بگیرید | |
| 5 | نشتی بخار و صدای پمپ را بررسی کنید | |
| 6 | از شیر اطمینان مطمئن شوید | |
| 7 | بعد از خرید، اندیکاتور و اسپور تست بگیرید | |
| 8 | فاکتور و توافق کتبی بگیرید |
سؤالات متداول
اتوکلاو دست دوم کلاس N بخریم یا B؟
من برای مطب دندانپزشکی کلاس B را ترجیح میدهم. کلاس N وکیوم ندارد و برای هندپیس و ابزار توخالی یا بستهبندیشده مناسب نیست. اگر بودجه محدود است، بهتر است دستگاه کلاس B قدیمیتر بخرید تا کلاس N جدیدتر.
چرخه آزمایشی اتوکلاو را چطور بگیرم؟
با آب مقطر و چند ابزار ساده یک چرخه کامل را شروع کنید و تا آخر بمانید. نشتی بخار، صدای پمپ، رسیدن به فشار و دما و خشک‌شدن ابزار را ببینید. اگر دستگاه چاپگر دارد، گزارش چرخه را بگیرید.
اتوکلاو دست دوم را بعد از خرید باید تست کنم؟
بله. پیشنهاد من این است که قبل از شروع کار با بیمار، تکنسین مجاز دستگاه را بررسی کند و یک اندیکاتور بیولوژیک (اسپور تست) بگیرید. نتیجه چرخه روی صفحه نمایش به‌تنهایی کافی نیست.
چه قطعهای را قبل از استفاده عوض کنم؟
معمولاً لاستیک درب و فیلترها را. اگر سابقه تعویض آنها را نمیدانید، بهتر است عوض کنید. اینها ارزان و مصرفی هستند و ریسک را پایین میآورند.
اتوکلاو بدون دفترچه را بخرم؟
اگر مدل رایج است و میتوانید دفترچه را از نماینده یا تکنسین بگیرید، میشود. اگر مدل ناشناخته است و هیچ مرجعی ندارد، من نمیخرم.
جمع‌بندی
اگر من جای شما بودم، اتوکلاو را فقط وقتی می‌خریدم که کلاس B بودنش را از روی خود دستگاه ببینم، یک چرخه کامل را جلوی خودم اجرا کنم و بعد از خرید اسپور تست بگیرم. سرویس لاستیک و فیلتر را از اول در هزینه حساب کنید. اتوکلاو با بقیه تجهیزات مطب ارتباط دارد، مثلاً در کنار یونیت دندانپزشکی و هندپیس‌ها، که برایشان چک لیست خرید توربین دست دوم را هم نوشته‌ام. وقتی آماده بودید، آگهی‌های اتوکلاو را در فـی ببینید و چند مورد را با چک‌لیست بالا مقایسه کنید.
بیشتر بخوانید
- چک لیست خرید کمپرسور دست دوم
- چک لیست خرید یونیت دندانپزشکی دست دوم
- چک لیست خرید RVG دست دوم
درباره نویسنده
محمدرضا قدوسی
نویسنده مجله فـی
محمدرضا قدوسی در مجله فـی دربارهٔ خرید، نگهداری و راه‌اندازی تجهیزات دندانپزشکی می‌نویسد؛ با زبان ساده و با تکیه بر چیزی که در کار واقعی به درد می‌خورد.
دیدگاه‌ها