اجزای یونیت دندانپزشکی؛ معرفی تک‌تک قطعات و کاربرد هر کدام

وقتی اولین بار پشت یونیت می‌نشینید، همه چیز یکی به نظر می‌رسد. ولی یونیت از چند بخش مستقل ساخته شده و هر بخش جای خرابی خودش را دارد. من فکر می‌کنم هر کسی که قرار است یونیت بخرد، باید حداقل نام و کار این قطعات را بداند.

این مقاله یکی از زیرمجموعه‌های راهنمای کامل یونیت دندانپزشکی است. اگر دنبال تصویر کلی هستید، اول آنجا را ببینید و بعد برگردید.

نمای کلی: یونیت از چه بخش‌هایی ساخته شده؟

یونیت (dental unit) از سه خانوادهٔ کلی تشکیل شده: بخش مکانیکی (صندلی و پایه)، بخش ابزار و سیستم آب و هوا، و بخش جانبی مثل چراغ و فوت‌کنترل.

صندلی و موتورهای آن چه کار می‌کنند؟

صندلی بیمار را در وضعیت درست نگه می‌دارد و باید نرم و بدون لرزش بالا و پایین برود. معمولاً دو سه موتور دارد: یکی برای ارتفاع، یکی برای پشتی و گاهی یکی برای زیرسری یا پایه.

مهم‌ترین چیزی که در خرید می‌بینید حرکت صندلی است. من همیشه چند بار پشتی را بالا و پایین می‌برم و با وزن یک آدم واقعی (نه خالی) امتحان می‌کنم، چون موتور ضعیف وقتی بار می‌گیرد خودش را نشان می‌دهد. صدای عجیب، توقف وسط حرکت یا افتادن آرام صندلی بعد از رها شدن، نشانهٔ بررسی تکنسین است.

روکش صندلی هم قابل‌تعویض است. ترک و پارگی روکش فقط ظاهر نیست، چون جای مناسبی برای جمع‌شدن آلودگی است و کنترل عفونت را سخت می‌کند.

تابلت دندانپزشک و شلنگ‌ها چیست؟

تابلت یونیت (delivery system) جایی است که توربین، میکروموتور، سه‌کاره و گاهی اسکیلر روی آن قرار می‌گیرند. شلنگ‌ها (tubing) هوا، آب و برق را به ابزار می‌رسانند.

هر ابزار با یک کوپلینگ (محل اتصال) به شلنگ وصل می‌شود. قبل از خرید باید مطمئن شوید کوپلینگ‌های تابلت با توربین‌ها و ابزارهایی که دارید یا می‌خواهید بخرید سازگار است. این را از فروشنده یا تکنسین بپرسید و حدس نزنید، چون مدل‌ها و نوع اتصال‌ها متفاوت‌اند.

شلنگ‌ها قطعهٔ مصرفی‌اند. با گذشت زمان پیر می‌شوند، ترک می‌خورند یا نشتی می‌دهند. اگر شلنگ‌ها خشک و سفت به نظر می‌رسند، یعنی دستگاه کار زیاد کرده یا مراقبت نشده است.

بخش دستیار و ساکشن چه کاری انجام می‌دهد؟

بخش دستیار (assistant side) معمولاً شامل ساکشن قوی (suction) برای مکش حجم زیاد، ساکشن ضعیف (saliva ejector) برای بزاق و یک سه‌کاره برای دستیار است.

سیستم ساکشن به یک موتور مکش وصل است که یا داخل خود یونیت است یا مرکزی و جداگانه نصب می‌شود. وقتی مکش ضعیف شد، اول فیلتر و مسیر را بررسی کنید، چون گرفتگی رایج‌ترین دلیل است. اگر فیلتر تمیز بود و مکش باز هم ضعیف ماند، باید سراغ موتور مکش یا نشتی هوا رفت. مقالهٔ مخصوص ساکشن جزئیات بیشتری دارد.

یک نکته: ساکشن مستقیماً با خون و بزاق در تماس است. بنابراین تمیزکردن و ضدعفونی منظم آن برای ایمنی بیمار و دستگاه ضروری است و باید طبق دستور سازنده انجام شود.

چراغ یونیت: LED یا هالوژن؟

چراغ یونیت نور متمرکز را روی ناحیهٔ کار می‌تاباند. دو نوع رایج دارد: هالوژن و LED. هر دو نور خوبی می‌دهند، ولی در رفتار و نگهداری تفاوت دارند.

انتخاب بین این دو را من بر اساس مدل چراغ و در دسترس‌بودن قطعه می‌گذارم. اگر چراغ هالوژن مدلی دارد که لامپش همه‌جا پیدا می‌شود، مشکلی ندارد. اگر LED است، بپرسید ماژولش جداگانه تهیه می‌شود یا نه. یک چراغ خوب باید نور را بدون سایه و بدون سوسو بدهد و روی بازو ثابت بماند.

کاسهٔ توف و سیستم آب چه نقشی دارند؟

کاسهٔ توف (cuspidor) محل شست‌وشوی دهان بیمار و جمع‌شدن فاضلاب است. بیشتر یونیت‌ها یک ظرف آب و شیر پرکن لیوان هم دارند.

سیستم آب یونیت دو مسیر دارد: آب برای کاسه و لیوان، و آب برای خنک‌کردن ابزارها (اسپری توربین). بعضی مدل‌ها از آب شهر استفاده می‌کنند و بعضی بطری آب جداگانه دارند. بطری آب مستقل برای کنترل کیفیت آب مفید است، به شرط اینکه خودتان آن را تمیز نگه دارید.

لوله‌های داخلی این سیستم محل تشکیل بیوفیلم (لایهٔ میکروبی) است. به همین دلیل نگهداری‌اش مهم است و مقالهٔ ضدعفونی خطوط آب یونیت را فقط برای همین بخش نوشته‌ایم.

فوت‌کنترل چه کاری می‌کند؟

فوت‌کنترل (پدال) با فشار پا ابزار را روشن می‌کند و سرعت یا آب و هوا را تنظیم می‌کند، تا دست‌های دندانپزشک آزاد بماند.

انواع مختلفی دارد: پدال فشاری ساده، پدال متحرک چندحالته و گاهی مدل بی‌سیم. دقت کنید که پدال بدون گیر و بدون لقی کار کند و کابلش پوشش سالم داشته باشد. چون در تماس مداوم با کف زمین است، آسیب‌دیدگی پدال بسیار رایج است.

کدام قطعات بیشتر خراب می‌شوند و تعویضشان چقدر هزینه دارد؟

قطعاتی که بیشتر در معرض مصرف‌اند بیشتر هم خراب می‌شوند: شلنگ‌ها، اورینگ‌ها، فیلترها، پدال، لامپ چراغ و گاهی شیرهای برقی. موتور صندلی و برد الکترونیکی کمتر خراب می‌شوند ولی هزینهٔ تعمیرشان بالاتر است.

قیمت تعویض را عدد نمی‌دهم، چون به مدل، موجودی بازار و ارز بستگی دارد. چیزی که پیشنهاد می‌کنم این است که قبل از خرید یونیت، قیمت و موجودی چند قطعهٔ مصرفی همان مدل را از بازار بپرسید.

هنگام دیدن یونیت دست‌دوم هر قطعه را چطور امتحان کنیم؟

بازدید منظم هر قطعه ده دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد و جلوی خریدی پشیمان‌کننده را می‌گیرد. من ترتیب زیر را پیشنهاد می‌کنم و از فروشنده می‌خواهم دستگاه را روشن و وصل به آب و هوا نشان بدهد.

1. صندلی را بالا و پایین ببرید و پشتی را کامل بخوابانید و برگردانید.
2. تابلت را حرکت دهید و ببینید بازو در جایش می‌ماند یا پایین می‌افتد.
3. ابزارها را یکی‌یکی روشن کنید و دنبال نشتی هوا و آب بگردید.
4. ساکشن را با آب امتحان کنید و ببینید مکش یکنواخت است یا نه.
5. چراغ را چند دقیقه روشن نگه دارید و سوسو یا داغ‌شدن زیاد را بررسی کنید.
6. کاسهٔ توف را آب بدهید و ببینید تخلیه‌اش روان است.
7. پدال را در همهٔ حالت‌ها فشار دهید.

همهٔ این آزمایش‌ها باید با دستگاهی انجام شود که چند دقیقه روشن بوده، نه تازه روشن‌شده. بعضی ایرادها فقط بعد از گرم‌شدن خودشان را نشان می‌دهند. اگر در هر مرحله چیز مشکوکی دیدید، یادداشت کنید و موقع قیمت‌گذاری یا تصمیم نهایی از آن استفاده کنید. نشتی کوچک ممکن است ساده رفع شود، ولی ندانستن علتش پذیرفتنی نیست؛ از تکنسین بپرسید.

سؤالات متداول

جمع‌بندی

من اگر جای شما بودم، قبل از خرید هر کدام از این قطعات را جدا امتحان می‌کردم: صندلی با وزن واقعی، شلنگ‌ها از نظر نشتی، ساکشن با مکش واقعی و پدال از نظر لقی. بعد از آن قیمت را بررسی می‌کردم. اگر هنوز دربارهٔ قیمت یونیت دندانپزشکی تردید دارید، مقاله‌اش را بخوانید، و اگر مقایسهٔ منشأ ساخت برایتان مهم است، یونیت ایرانی یا خارجی را ببینید. دست‌دوم می‌خرید؟ پیشنهاد من خواندن راهنمای خرید تجهیزات دندانپزشکی دست دوم است. برای دیدن قطعات و لوازم یدکی، آگهی‌های یونیت و لوازم آن را باز کنید.

بیشتر بخوانید

• بهترین برند یونیت دندانپزشکی
• نصب یونیت دندانپزشکی
• ایرادهای رایج یونیت دندانپزشکی