اتوکلاو کلاس B، N و S چه تفاوتی دارند و کدام برای مطب شما مناسب است؟
حرف روی بدنه اتوکلاو فقط یک برچسب نیست؛ مشخص می‌کند دستگاه چه نوع باری را می‌تواند استریل کند. تفاوت سه کلاس B و N و S را ساده و کاربردی توضیح داده‌ایم.
همه اتوکلاوها با بخار و فشار کار می‌کنند، ولی همه آن‌ها برای هر وسیله‌ای مناسب نیستند. تفاوت اصلی در این است که دستگاه هوا را چطور از محفظه و از درون وسایل بیرون می‌کشد. تا وقتی هوا سر جایش باشد، بخار به آن نقطه نمی‌رسد و آن نقطه استریل نمی‌شود. استاندارد اروپایی EN 13060 اتوکلاوهای رومیزی را بر همین اساس به سه کلاس تقسیم کرده است.
کلاس N: فقط ابزار توپرِ بدون بسته‌بندی
در کلاس N هوا با فشار خودِ بخار و نیروی جاذبه بیرون رانده می‌شود. این روش برای سطح بیرونی ابزار ساده کافی است، ولی نمی‌تواند هوا را از درون لوله‌های باریک یا از لای بسته‌بندی بیرون بکشد.
- مناسب برای: ابزار توپر و بدون بسته‌بندی، مثل آینه و سوند، که بلافاصله استفاده می‌شوند.
- نامناسب برای: توربین و آنگل، وسایل بسته‌بندی‌شده، پارچه و هر وسیله توخالی.
کلاس B: همه نوع بار
کلاس B پمپ وکیوم دارد و پیش از استریل، چند بار پشت سر هم محفظه را از هوا خالی و با بخار پر می‌کند (پیش‌وکیوم مرحله‌ای). به همین دلیل بخار به درون وسایل توخالی و به داخل بسته‌ها هم می‌رسد. پس از استریل نیز با وکیوم، بار را خشک می‌کند.
- مناسب برای: ابزار بسته‌بندی‌شده، توربین و آنگل، وسایل توخالی، پارچه و بار متخلخل.
- نکته: خشک بیرون آمدن بسته‌ها مهم است؛ بسته خیس دیگر سد میکروبی نیست.
کلاس S: هر چه سازنده مشخص کرده
کلاس S بین این دو قرار می‌گیرد و تعریف ثابتی ندارد: سازنده اعلام می‌کند دستگاه برای چه بارهایی آزمایش شده است. بعضی مدل‌ها بسته‌های تک‌لایه و برخی وسایل توخالی را پوشش می‌دهند و بعضی نه. پیش از خرید، جدول بارهای مجاز را در دفترچه دستگاه بخوانید.
مقایسه در یک نگاه
| ویژگی | کلاس N | کلاس S | کلاس B |
|---|---|---|---|
| روش خروج هوا | جابه‌جایی با بخار | طبق طراحی سازنده | پیش‌وکیوم مرحله‌ای |
| ابزار توپر بدون بسته | بله | بله | بله |
| ابزار بسته‌بندی‌شده | خیر | بسته به مدل | بله |
| توربین و وسایل توخالی | خیر | بسته به مدل | بله |
| خشک‌کن با وکیوم | ندارد | بسته به مدل | دارد |
کدام را بخرم؟
در مطب دندانپزشکی تقریباً همیشه ابزار بسته‌بندی‌شده و هندپیس دارید؛ یعنی دقیقاً همان بارهایی که کلاس N از پس آن‌ها برنمی‌آید. به همین دلیل انتخاب معمول برای مطب و کلینیک، کلاس B است.
برای انتخاب ظرفیت، تعداد یونیت و حجم کار روزانه را در نظر بگیرید:
- یک یا دو یونیت: محفظه ۱۸ لیتری معمولاً کافی است.
- سه یونیت و بیشتر یا جراحی زیاد: ۲۳ لیتر یا دو دستگاه، تا با خرابی یکی کار نخوابد.
بعد از خرید چه چیزهایی مهم است؟
اتوکلاو خوب بدون نگهداری درست، نتیجه مطمئن نمی‌دهد:
- فقط آب مقطر در مخزن بریزید.
- واشر درب را مرتب تمیز و در زمان لازم عوض کنید.
- آزمون‌های دوره‌ای مثل نشانگر شیمیایی در هر سیکل و آزمون‌های بیولوژیک را جدی بگیرید.
- سوابق سیکل‌ها را نگه دارید؛ بیشتر دستگاه‌های کلاس B چاپگر یا حافظه دارند.
مراحل کامل آماده‌سازی ابزار را در چرخه استریل ابزار در مطب بخوانید و برای دیدن دستگاه‌های موجود به آگهی‌های استریلیزاسیون سر بزنید.